MatThiet.comMật Thiết
Viên bổ sung: uống chung hay cách giờ

Uống dầu cá omega-3 lúc nào: kèm bữa, ợ tanh, dầu gan cá và cách bảo quản viên

Dầu cá omega-3 hấp thu tốt hơn khi uống trong bữa có chất béo, cũng là cách bớt ợ tanh. Phân biệt dầu gan cá, nhận biết dầu hỏng, ai cần hỏi bác sĩ.

Fish market at dawn in Quy Nhon, a vendor in a conical hat arranging fresh mackerel and sardines on ice in a metal tray, face turned away, golden side light

Viên dầu cá omega-3 nên uống trong hoặc ngay sau một bữa ăn có chất béo: EPA và DHA hấp thu tốt hơn khi có dịch mật và men tiêu hoá chất béo, và uống kèm bữa cũng là cách đơn giản nhất để bớt ợ tanh. Sáng hay tối không quan trọng bằng việc bữa đó có món mặn và bạn uống đều.

Bài này nói về thời điểm uống, các dạng dầu cá thường gặp, cách giảm ợ tanh, cách nhận biết dầu đã bị ôi, chuyện dầu gan cá khác dầu cá thường, và những người cần hỏi bác sĩ trước khi dùng. Bài không bàn chuyện dầu cá có giúp bệnh tim mạch hay không ở từng người, vì đó là câu hỏi mà bác sĩ điều trị của bạn trả lời tốt hơn.

Vì sao dầu cá cần một bữa ăn đi kèm

Omega-3 trong viên dầu cá là chất béo, nên đường đi của nó giống chất béo trong thức ăn: cần men lipase của tuỵ cắt nhỏ, cần dịch mật gói lại thành hạt vi thể rồi mới qua thành ruột. Khi bạn uống viên lúc bụng trống, tuỵ và túi mật gần như "nghỉ", phần dầu trong viên khó được tiêu hoá trọn vẹn.

Điều này rõ nhất với dạng ethyl ester, một dạng dầu cá được cô đặc phổ biến. Các nghiên cứu về dược động học cho thấy dạng này hấp thu kém hẳn khi uống lúc đói hoặc cùng bữa ít béo, và cải thiện rõ khi đi cùng bữa có chất béo. Dạng triglyceride tự nhiên ít phụ thuộc hơn nhưng vẫn được lợi từ bữa ăn.

Có một lợi ích phụ ít được nhắc: khi viên dầu tan giữa thức ăn, dạ dày làm rỗng chậm hơn và đều hơn, dầu không bị dồn lên một lớp ở trên mặt. Chính lớp dầu nổi đó là thứ gây ợ, nên uống kèm bữa vừa giúp hấp thu vừa giúp dễ chịu, hai lợi ích cùng đến từ một thói quen.

Nói cách khác, uống dầu cá với ly nước lọc trước khi ra khỏi nhà buổi sáng là cách uống kém nhất. Uống sau bữa cơm có cá kho, trứng chiên hay món xào là cách đơn giản và hiệu quả hơn nhiều.

Các dạng dầu cá hay gặp trên hộp

Thành phần hộp dầu cá thường ghi tổng lượng dầu, lượng EPA và DHA, đôi khi ghi dạng hoá học. Bảng dưới giúp bạn đọc những chữ đó, không nhằm xếp hạng sản phẩm.

DạngĐặc điểmLưu ý khi uống
Triglyceride tự nhiênGần với dầu trong thịt cá, nồng độ EPA, DHA thấp hơnUống kèm bữa
Ethyl esterĐã qua cô đặc, nồng độ cao hơnRất cần bữa có chất béo
Triglyceride tái tổng hợpCô đặc rồi chuyển lại dạng triglycerideUống kèm bữa
Phospholipid, ví dụ dầu nhuyễn thểNồng độ EPA, DHA mỗi viên thường thấpNgười dị ứng hải sản có vỏ cần thận trọng
Dầu gan cáCó thêm vitamin A và D tự nhiênTính vào tổng lượng vitamin A, D

Một điểm dễ nhầm: "1.000 mg dầu cá" trên mặt hộp không phải 1.000 mg omega-3. Lượng EPA cộng DHA mới là phần có tác dụng, thường chỉ chiếm một phần của tổng dầu. Khi so sánh hai sản phẩm, hãy so phần này.

Omega-3 từ thực vật như hạt lanh, hạt chia, óc chó là ALA, một dạng khác. Cơ thể chuyển được ALA thành EPA và DHA nhưng tỷ lệ chuyển thấp, nên dầu thực vật không thay thế hoàn toàn cho dầu cá về mặt EPA, DHA.

Ợ tanh và cách giảm

Uống ngay trong bữa, không phải trước bữa. Khi có thức ăn, viên dầu trộn lẫn với thức ăn trong dạ dày, ít nổi lên trên và ít trào lên thực quản. Đây là cách hiệu quả nhất và không tốn gì.

Chia nhỏ lần uống. Nếu được dặn uống nhiều viên, chia ra hai bữa thay vì một lần giúp giảm ợ.

Dạng viên bao tan trong ruột. Lớp bao giúp viên đi qua dạ dày rồi mới vỡ, nhiều người thấy đỡ ợ tanh. Hỏi dược sĩ nếu muốn đổi.

Kiểm tra xem dầu có bị ôi không. Ợ tanh nồng, vị khét thường là dấu hiệu dầu đã oxy hoá. Dầu tươi vẫn có mùi cá nhẹ nhưng không hắc.

Đổi sang dạng có nồng độ cao hơn khi phải uống nhiều viên. Ít viên hơn cho cùng lượng EPA, DHA nghĩa là ít dầu hơn trong dạ dày. Việc đổi nên hỏi dược sĩ để không vô tình tăng lượng omega-3.

Tránh uống cùng đồ uống nóng nhiều. Một số người thấy uống viên với nước nóng làm vỏ nang mềm nhanh, dầu thoát ra sớm hơn. Nước mát hoặc nước ở nhiệt độ phòng là đủ.

Không nằm ngay sau khi uống. Ngồi hoặc đi lại một lúc giúp viên xuống dạ dày và bớt trào ngược.

Dầu cá bị ôi: nhận biết và bảo quản

Omega-3 là chất béo nhiều nối đôi, rất dễ bị oxy hoá khi gặp nhiệt, ánh sáng, không khí. Dầu đã oxy hoá không chỉ khó uống mà còn mất đi phần chất béo có ích. Vài cách kiểm tra và giữ dầu tươi:

  • Cắn thử hoặc chọc vỡ một viên ngửi: mùi cá nhẹ là bình thường, mùi hắc, khét, như dầu chiên lại nhiều lần là dầu đã hỏng.
  • Viên nang bị đục, dính vào nhau, chảy dầu ra ngoài là dấu hiệu bảo quản kém.
  • Cất nơi khô, mát, tránh nắng; không để trên nóc tủ lạnh, cạnh bếp hay trong xe hơi giữa trưa hè.
  • Đậy nắp chặt ngay sau khi lấy; mua hộp vừa đủ dùng thay vì hộp rất lớn để lâu.
  • Với khí hậu nóng ẩm ở nhiều tỉnh phía Nam, có thể cất trong ngăn mát tủ lạnh nếu nhà sản xuất cho phép; đọc hướng dẫn bảo quản trên hộp.
  • Xem hạn dùng, và nhớ rằng hạn dùng tính cho hộp chưa mở.

Dầu cá dạng lỏng đóng chai còn dễ oxy hoá hơn viên nang sau khi mở nắp, thường phải bảo quản lạnh và dùng trong thời gian ngắn theo hướng dẫn.

Chọn nguồn hàng: vì sao xuất xứ quan trọng với dầu cá

Dầu cá là sản phẩm nhạy cảm với khâu vận chuyển và lưu kho. Một hộp nằm nhiều tuần trong thùng xe nóng hay trên kệ hàng hứng nắng có thể đã bắt đầu oxy hoá trước khi tới tay bạn. Hàng xách tay không rõ đường đi, hàng bán trôi nổi không có thông tin công bố hay nhãn phụ tiếng Việt là những trường hợp khó biết dầu đã trải qua điều kiện nào.

Ngoài độ tươi, cá biển có thể tích luỹ thuỷ ngân và một số chất ô nhiễm; quy trình tinh chế dầu tử tế loại bỏ phần lớn các chất này, và đó là một lý do nên chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đã được công bố theo quy định hiện hành. Trang này không gợi ý hãng nào; câu hỏi nên đặt cho người bán là sản phẩm được nhập và bảo quản ra sao, còn hạn bao lâu, có giấy tờ công bố không.

Dầu gan cá không phải dầu cá thường

Dầu gan cá, truyền thống là dầu gan cá tuyết, được ép từ gan nên chứa sẵn vitamin A và vitamin D cùng với omega-3. Dầu cá thường được ép từ thịt cá, chủ yếu cung cấp EPA và DHA, gần như không có vitamin A. Hai sản phẩm này trông giống nhau, cùng là viên nang vàng, nhưng ý nghĩa dinh dưỡng khác hẳn.

Vì vitamin A và D tan trong dầu và có thể tích luỹ, người dùng dầu gan cá cùng lúc với viên tổng hợp, viên vitamin D riêng hoặc ăn gan thường xuyên có thể vô tình vượt mức an toàn của vitamin A. Phụ nữ mang thai đặc biệt cần lưu ý, vì retinol dư có thể gây hại cho thai. Nếu bạn đang mang thai hoặc định có thai và muốn bổ sung omega-3, hãy hỏi bác sĩ sản khoa về loại phù hợp, đừng tự chọn dầu gan cá.

Với trẻ nhỏ, dầu gan cá từng được dùng phổ biến trong các gia đình; hiện nay việc cho trẻ dùng bất kỳ sản phẩm nào chứa vitamin A, D đều nên theo chỉ dẫn của bác sĩ nhi, tính cả các nguồn khác trẻ đang nhận.

Dầu cá với thuốc và với chính bữa ăn

Omega-3 liều cao có thể ảnh hưởng nhẹ đến chức năng tiểu cầu. Ở lượng thường gặp trong viên bổ sung, ảnh hưởng này thường không đáng kể ở người khoẻ, nhưng người đang dùng thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu, người có rối loạn đông máu, người sắp phẫu thuật hoặc nhổ răng cần báo bác sĩ, nha sĩ rằng mình đang uống dầu cá. Một số thử nghiệm dùng omega-3 liều cao cũng ghi nhận nguy cơ rung nhĩ tăng lên, đây là lý do liều cao chỉ nên dùng khi có chỉ định và theo dõi.

Omega-3 không gắn khoáng chất như canxi, sắt, nên không cần tách giờ với các viên khoáng vì lý do hấp thu. Ngược lại, dầu cá và vitamin tan trong dầu cùng cần bữa có chất béo, nên thường được đặt chung một bữa cho tiện.

Cuối cùng, ăn cá vẫn là cách nhận omega-3 kèm theo đạm, vitamin D, selen, i-ốt mà viên dầu không có. Các loại cá nhỏ, cá béo phổ biến ở Việt Nam như cá nục, cá trích, cá thu, cá ngừ, cá basa có lượng omega-3 khác nhau; ăn cá vài bữa mỗi tuần là lời khuyên chung của nhiều tổ chức dinh dưỡng, trong đó có Tổ chức Y tế Thế giới.

Khi nào nên gặp bác sĩ

Hỏi bác sĩ trước khi dùng dầu cá nếu bạn đang dùng thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu, thuốc hạ huyết áp, có rối loạn đông máu, sắp phẫu thuật, có bệnh gan, có rung nhĩ hoặc bệnh tim, đang mang thai, cho con bú, hoặc dị ứng cá, hải sản. Người được bác sĩ kê omega-3 liều cao để điều trị mỡ máu là đang dùng thuốc, không nên tự thay bằng viên bổ sung thông thường hay ngược lại.

Nếu bạn uống dầu cá vì mỡ máu cao, đau khớp, khô mắt hay một bệnh cụ thể, hãy nói rõ điều đó với bác sĩ. Hiệu quả của dầu cá khác nhau nhiều giữa các tình trạng, và có những tình trạng mà thuốc điều trị mới là lựa chọn chính.

Đi khám nếu trong thời gian dùng dầu cá bạn thấy dễ bầm tím, chảy máu cam, chảy máu chân răng bất thường, phân đen, tim đập không đều, hoặc nổi mẩn, khó thở sau khi uống. Những dấu hiệu dị ứng như sưng môi, khó thở cần được cấp cứu ngay.

Câu hỏi thường gặp

Uống dầu cá buổi sáng hay buổi tối tốt hơn?

Không có bằng chứng thời điểm nào tốt hẳn. Điều quan trọng là bữa đó có chất béo. Nếu bữa sáng của bạn nhẹ, như cháo hay bánh, uống cùng bữa trưa hoặc bữa tối có món mặn sẽ hấp thu tốt hơn và ít ợ tanh hơn.

Để viên dầu cá trong ngăn đá có bớt ợ tanh không?

Một số người thấy viên đông lạnh tan chậm hơn và đỡ ợ. Cách này không được tất cả nhà sản xuất khuyên dùng, và một số loại viên có thể bị nứt vỏ. Đọc hướng dẫn bảo quản trên hộp, hoặc ưu tiên uống ngay trong bữa trước.

Dầu cá có làm tăng cân không?

Một viên dầu cá chứa lượng năng lượng nhỏ so với một bữa ăn, nên không đáng kể với cân nặng ở lượng thông thường. Dùng rất nhiều viên mỗi ngày thì năng lượng cộng lại mới đáng chú ý. Ăn cá thay cho thịt nhiều mỡ còn có lợi hơn cho cân nặng.

Người ăn chay có lựa chọn nào thay dầu cá?

Hạt lanh, hạt chia, óc chó cung cấp ALA nhưng chuyển sang EPA, DHA rất ít. Có những sản phẩm omega-3 chiết từ tảo cung cấp trực tiếp DHA và EPA, phù hợp với người ăn chay. Nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi chọn.

Uống dầu cá cùng lúc với viên vitamin D có được không?

Được, và thường tiện lợi vì cả hai cùng cần bữa có chất béo. Nếu dầu bạn dùng là dầu gan cá thì đã có sẵn vitamin D và A, cần cộng vào tổng lượng để không vượt mức an toàn.

Dầu cá hết hạn còn dùng được không?

Không nên. Sau hạn dùng, dầu dễ đã oxy hoá, mất phần omega-3 có ích và có mùi khó chịu. Ngay cả trong hạn, nếu viên có mùi hắc hay khét bạn cũng nên bỏ. Dầu cá không phải loại nên tiếc mà dùng tiếp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138